Böhranlı dönəmlər (I hissə)

0
205

“ Hər hansı dəyişikliklər, özü ilə mütləq yenilikləri gətirir” Uinston Çerçil.

Fərqli vaxtlarda və dönəmlərdə bazardakı stabillik bəzi hallarda şirkətlərə, gözlənilməz zərbələr vurur. Belə ki, ticari marketinq fəaliyyətləri ilə məşğul olan bir çox şirkətlər bazarda bir çoxlarımıza bəlli olan şablon aksiyalardan istifadə edirlər. Həqiqətdə isə belə şablon aksiyalar, stabil və inkişaf edən bazar mühitində özünü doğrulda bilmişdi. Çox təəssüflər olsun ki, mənim belə həqiqətləri yazdığıma görə hətta məndən inciyən dostlarımda var. Ancaq mən nə edə bilərəm? Qaraya, ağ demək olmur. Günümüzdə və xüsusilə də cağdaş bazarda fəaliyyət göstərən ticari marketinq menecerlərimiz bu şablon aksiyalara o qədər vərdiş ediblər ki, bir çox hallarda məhz ONU – böhranı unudurlar.

Qeyd etdiyim kimi, ticari marketinq həmkarlarımın unutduqları xırda bir nüans – BÖHRAN gələndə, sizlər üçün reallıq hesab olunanlar, məhz BÖHRANın vasitəsi ilə məcburi şəkildə dəyişir. Böhrandan əvvəlki ticari marketinq mexanizmləri çalışmır, istehlak düşür, bəzi partnyorlar qiymətlərini qaldırır, bəzi partnyorlar ümumiyyətlə müqaviləyə xitam verir və s.

Böhranlı dönəmlərdə profilaktik tədbirlər görülənə qədər, böhranın fəsadları üçün müalicə resepturu yazılana qədər, demək olar ki, bazarda ciddi dəyişikliklər baş verir. Hətta bəzi şirkətlər və ya ticari marketinqin mütəxəsisləri təəssüf ki, gözləmə mövqeyinə keçirlər. Gözləyək görək nə baş verir? Əslində bu çox yanlış bir yanaşmadır. Tam tərsi, bazarda möhkəmlənmək üçün şirkətlərə fürsətlər açılır. Bazarda elə şirkətlərdə vardır ki, bir an belə dinc durmur və böhranlı bazarda sağ qalmağa çalışır. Belə şirkətlər belə dönəmlərdə hər şeyi teoretik yoldan çox praktiki vasitələrdən yararlanaraq vəziyyətdən çıxmağa çalışırlar.

Mövzudan çox kənarlaşmayım. Çalışacam ki, yazılarım sizlərində yardımına çatsın.

1) Ayrılan ticari – marketinq büdcələrində yaranan israfçılıqlar

Banal səslənsə də, bu bir həqiqətdir. Diqqət edək, səmərəli xərcləmək deyəndə mən böhranlı dönəmləri nəzərdə tuturam. Ona görə ki, istehlakçılar belə vaxtlarda aksiyalara bir o qədər də əhəmiyyət vermirlər, olsa da böhranın təsiri gec ya da tez, keçirilən şablon marketinq aksiyalarına da təsirsiz ötüşməyəcək. Mən məhz bunu nəzərdə tuturam. Ticari – marketinq menecer hər ay davamlı olaraq marketinq aksiyaları keçirdir, bunu öz marketlərimizdə görmək heç də çətin deyil. Maraqlısı odur ki, gündəlik olaraq gördüyümüz ticari – marketinq aksiyaları, böhrandan və devolvasiyadan əvvəlki vaxtlardan heç nəyi ilə fərqlənmir. Böhrandan əvvəl, buna xüsusi diqqət verək. Sual çıxır, bəs böhranda bu addımlara ehtiyac var? Mənə görə o qədər də yoxdur. Ticari marketinq mütəxəsisləri aksiyalar zamanı məhsulların üzərlərinə müəyyən məhsullar və ya hədiyyələr bağlayırlar. Təbii ki, bu da öz növbsində büdcə deməkdir. Hazırki vəziyyətdə istehlakçıların belə aksiyalardan imtina etmələri də artıq bir reallıqdır. Böhran dərinləşir, istehlakçı kəmərlərini sıxır. Kəmərlər sıxılırsa artıq xərclər azalır. Bundan isə zərər görən şirkət olur, xərclənən pullar boşa çıxır. Necə? Promo – aksiyalar, vitrinlərdə əlavə yerlərin açılması, müxtəlif aksiyalar və başqa marketinq fəaliyyətli alətlər demək olar ki, faktiki olaraq boşuna xərclənən pullar olur. Bir tərəfdən isə manatın dollara nisbətdə getdikcə məzənnəsinin düşməsi də təsirsiz ötüşmür.

Ölkəmizdə brendinq istiqamətində ciddi mənada görülməyən işlər, ticari – marketinqi hazırki durumda çıxılmaz vəziyyətə salıb. Zamanında marka ilə istehlakçılar arasında brend əlaqələrinin qurulması istiqamətində işlərin aparılmaması, faktiki olaraq böhranlı dönəmlərdə özünü açığa çıxartdı. Həmkarlarım bir çox hallarda müxtəlif aksiyalar və ya reklam çarxlarından istifadə edərək, istehlakçı ilə marka arasında brend bağı yaratmağa çalışırlar. Ancaq təəssüf ki, atılan addımlarla istehalkçılar arasında qurulması hədəflənən körpülər, tez bir zamanda uçub dağılır. Son qərarı isehlakçılar verdiyinə görə də, böhranlı dönəmlərdə faktiki olaraq markalar aciz qalır, istehlak düşür, şirkətin xərclərinin qarşılığında bütün cəhdlər boşa çıxır. Yəni ay üzrə hesablanmış büdcə israfçılığı qaçılmaz olur.

2) Unudulan böhran və ötən illərin göstəricilərinə baxaraq uzun müddətli planların verilməsi

Ötən ilin göstəricilərindən niyə imtina olunmalıdır? Ona görə ki, həmin göstəricilər BÖHRANDAN əvvəlki göstəricilərdir. Hər şirkət normal olaraq ötən illərin göstəricilərinə uyğun növbəti ilin planlamasını aparır. Ancaq çox təəssüf ki, 2014-cü ildən dünyada baş verən bir sıra iqtisadi problemlərin gözlənilmədən ortaya çıxması, irili və xırdalı şirkətlərin də buna hazırlıqlı olmamaları, problemi tam olaraq nəzarətdən çıxardı. Demək olar ki, 2014-cü ilin Aprel ayından Rusiyaya qarşı tətbiq edilən iqtisadi sanksiyalar, rublun məzənnəsinin düşməsi, yerli şirkətlərimizində fəaliyyətlərində ciddi problem və nöqsanları aşkara çıxartdı. 2014-cü ildən başlayan böhran 2015-ci ili demək olarki bütünlüklə əhatə elədi. Bəs belə qarışıqlıqda növbəti ilin və növbəti ayların proqnozlarını necə vermək olardı? Mən elə buna görə də tövsiyə edirəm ki, ötən ilin göstəricilərinə əsaslanıb 2016-cı ilin proqnozlarını verməyin. Yoxsa başınız ağrıyacaq. Brinci bənddə qeyd etdiyim kimi, boş yerə büdcə ayırıb, vitrinlər almağa və ya açılışların sayını artırmağa cəhd etməyin. Uğursuz addım olacağı qaçılmazdır.

3) Aktiv mövqedən, passiv mövqeyə keçmək (gözləmə mövqeyi)

Vəziyyətin nəzarətdən çıxması bir çox marketinq menecerləri bazarda passiv olma mövqeyinə keçirir. Bu doğru yanaşma deyil əslində. Qeyri stabil olan bazar mühitində əksər şirktlər aktiv roldan, passiv rola keçərək, mövcud olduğu bazardan zamanla çəkilir. Bu isə o deməkdir ki, bazarlarda boşluqlar yaranır. Bazarın yenidən və dərindən araşdırılmasına və növbəti uğurlu strateji marketinq qərarlarının verilmə şansları artırır. Ona görə ki, bazar ələnmə mərhələsinə keçir, bundan yararlanmaq lazımdır. İlkin dönəmlərdə qeyri – standart marketinq addımları ilə daha effektiv addımlar ataraq real nəticələrə nai olmaq olar.

Ardı var…

(66 dəfə baxılıb)

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here