Budur artıq, dünya növbəti iqtisadi böhran içərisində qıvrılır. Mənə görə bu dəfə ki, iqtisadi böhran digər böhranlardan çox fərqlidir. Ona görə ki, dünyada baş verən siyasi, iqtisadi, sosyal problemlər, müharibələr, terror aktları, miqrasiyalar, neft birjalarındakı problemlər, devolvasiyalar, sanksiyalar və s. sadalamaqla bitmir. Maraqlı cəhəti burasındadır ki, bu dəfəki iqtisadi böhrana qədər baş verən problemlər fərqli zamanlarda və fərqli vaxtlarda baş verirdisə, hazırki durumda hamısı eyni vaxtda və sanki eyni saatlarda baş verir.

Getdikcə də dərinləşməkdə olan böhran bir çox biznes sahələrinə də təsirsiz ötüşümür. Bu böhran təkçə şirkətlərin gəlirlərinə deyil, eyni zamanda da istehlakçıların da seçim tərzlərinə təsir etməkdədir. Bu isə o dəməkdir ki, 2016-cı ildə istehlakçı davranışlarında ciddi dəyişikliklərin baş verəcəyi qaçılmazdır. Belə bir hal isə onsuzda vəziyyətləri yaxşı olmayan marketinq mütəxəsislərinin də iş yüklərini ciddi mənada artıracaqdır. Belə ki, şirkətlər artıq əvvəlki illərdə olduğu kimi, məhsul və markalarının bazarlarda irəlilədilməsi üçün marketinq büdcəsini ayırmaq kimi həvəsdə deyillər.

Bu cür problemlər xüsusilə Azərbaycan şəraitində fəaliyyət göstərən yerli şirkətlərdə özünü daha çox büruzə verməyə başlamışdır.

Böhrandan əvvəl bir çoxlarımıza güclü görünən, özünü bazarın lideri kimi aparan şirkətlərimiz bu gün sözün əsl mənasında heç də yaxşı zamanlarını yaşamırlar.Bunun isə başlıca bir səbəbi var. Şirkətlərimizin əksəriyyətinin böhranlı dönəmlər üçün risklərin idarə edilməsinə yönəlik heç bir tədbir planları yoxdur. Təbiidir ki, belə bir planın olmaması şirkətlərin gəlirlərinə, ümumi dövriyyələrinin idarə edilməsinə əməllicə problemlər törədir, bu problemlər isə o hənadan deyil. Yəni şirkətlər qarşılaşdıqları çətin vəziyyətlərdən çıxmaqda çətinliklər çəkirlər.

Çox təəssüflə yazıram ki, sahibkarlarımız elə fikirləşirlər ki, illik marketinq plan yazılırsa şirkətə heç nə olmayacaq. Marketinq planın yazılması və qarşıdakı il üçün icra olunması mütləq və vacibdir. Ancaq bilmək lazımdır ki, marketinq plan şirkətin yox, balansında olan məhsul və markaların qorunmasına yönəlik fəaliyyət planıdır.

Bəs belə olan halda nə etməli?

Təbii ki, belə olduğu təqdirdə şirkətin yükünün böyük bir hissəsi marketinq departamentinin çiyinlərinə düşür. Necə deyərlər? Şirkətə pul gəlməsə, müəssisə kəmərlərini sıxmağa başlayacaq. Ehtimal var ki, bu kəmər sıxılmadan ilk olaraq marketinq büdcəsi və şirkətlərin əksəriyyəti üçün həmişə günahkar olan marketinq mütəxəsisləri ixtisara düşsünlər. Hansı ki, böhranlı dönəmlərdə müəssisə yetişdirdiyi marketinq mütəxəsisləri ilə böhranlı zamanlarda daha ehtiyyatlı davransalar, şirkət üçün daha faydalı olardı. İxtisar əvəzinə elə etmək lazımdır ki, böhran zamanı şirkətin marketinq fəaliyyəti daha effektiv təşkil olunsun.

Marketinq mütəxəsisi böhran zamanı, satışların artımına və satışların sabit qalmasına yönəlik fəaliyyət planlarını hazırlamalıdır. Böhran zamanı əksər marketoloqlar ən uyğun strategiya kimi müştərilərinə pul xərcləmələri üçün məhsullara bəlli qiymət endirimi aksiyaları təklif edirlər. Fikirimcə belə yanaşma ən axırıncısı olmaldır. Yəni ki, əvvələ salınmasa yaxşı olardı. Ona görə ki, əvvələ salınsa bundan sonra görülən heç bir marketinq tədbiri işə yaramaz.

1) Xüsusi təkliflər – Böhran zamanı müştərilər üçün önəmli olan məhsullar vardır ki, çətinliklərə baxmayaraq istehlak edirlər. Elə isə bu cür məhsullara endirim etməyin nə mənası var? Başqa bir tərəfdən isə tələbat olan məhsulların qiymətlərinin aşağı salınması, bazarın stabil dövrlərində əvvəlki qiymətlərini bərpa etmək istənildiyi zamanda isə müştəri narazılıqlarına səbəb olacaqdır. Belə bir addım isə gələcəkdə şirkətə və onun imicinə ciddi zərərlər də vura bilər. Elə buna görə də müştərilərə xüsusi təkliflər verərək, satışları stimullaşdırmaq olar. Əgər biznesin spesifikası buna imkan verirsə? Endirim vermək qaçılmazdırsa? Aksiya keçirtmək olar, ancaq çox qısa müddətli etmək şərti ilə faydalı ola bilər. Uzun müddətli endirim aksiyaları müştərilərdə fərqli və heç də xoş olmayan fikirlər yarada bilər. Aksiyanın özünü isə endirim aksiyası kimi yox, “qənaətetmə” aksiyası kimi keçirdilsə daha maraqlı və cəlbedici olar. Belə olduğu halda müştəri eyni vaxtda bir neçə məhsul əldə etməklə qənaət etmək imkanını da əldə edir. Bu aksiyada həm şirkət, həm də müştəri qazanır. Şirkət daha çox mal satır, müştəri isə xərclərinə qənaət edir. Bu yolla şirkət həm də stoklamada yarana biləcək və daha böyük xərclərə səbəb olan problemləri də azaltmış olar. Əvvəldə də qeyd etdiyim kimi, biznesin spesifikası buna imkan verirsə? Vermirsə onda əsas məsələ, şirkətin öz müştərilərinin xarakter və xüsusiyyətlərini analiz edərək hərəkət etməlidir. Siz müştərilərin diqqətini cəlb etməlisiniz, elə deyil?

2) Kuponlar – Son illər ərzində marketoloqların tez-tez istifadə etdikləri kupon aksiyaları da demək olar ki, böhranlı dönəmlərdə, effektivlik göstəricilərinə görə ən aktual marketinq metdolarındandır. Belə ki, ICOM təşkilatının ABŞ da 18 – 34 yaşlarda olan fərdlər arasında keçirtdiyi sorğular onu göstərir ki, bu yaşda olan müştərilər, müxtəlif məhsulların alış – verişi zaman şirkətlər tərəfindən təklif olunan kuponlardan istifadə edirlər və edənlərin sayında da sürətli artışlar var. Xüsusilədə böhranlı dönəmlərdə bilmək lazımdır ki, kuponlar müxtəlif cür olurlar (bir illik endirim kuponları, müvəqqəti endirim kuponları, hədiyyəli kuponlar, bonuslu kuponlar və s.)

Hörmətli həmkarlar! Mən bir qədər də qabağa gedib, sizə təklif edirəm ki, kupon məsələsini vizualdan, virtuala keçirdin. Müşərilərinizin vaxt qənət etmələrinə yardımçı olun, öz guşələrinizi onların kompüterlərində yaradın.

Elektron alış-verişlərin artıdığı və inkişaf etdiyi dönəmdə, xüsusilədə böhrandan əziyyət çəkən müştərilərinizə belə bir fürsət verin. Online kupon üçün sizdən tələb olunan öz İ.T mütəxəsislərinizlə məsləhtləşərək bu istiqamətdə işlər görün və mütləq tətbiq edin. Bu fikir əslində yenilik deyil, necə ki, bu metoddan online kitab mağazaları artıq neçə illərdir istifadə edirlər. Virtual kupon kodları ilə müştərilərinizin alış-verişlərini asanlaşdırın.

3) Onlayn alışVerlişlər – Böhranlı dönəmlərdə insanlar mağaza ziyarətlərini azaldaraq, şəxsi avtomobillərindən az istifadə edərək xərclərini azaltmağa çalışırlar. Qeyd etmək yerinə düşərdi ki, 2015-ci ilin yayından, onlayn satışlarda sürətli artışlar müşahidə edilir. Mənim fikirimcə şirkətlərin əksəriyyəti üçün bu bir fürsətdir. Savadlı və kreativ formada hazırlanmış, onlayn alış-veriş saytları günümüzdə mövcud olan pərakəndəçilik bazarı sektorunda növbəti effektiv satış kanalıdır. Sayt üzərində daha ciddi və daha sistemli iş görmək lazımdır. Daha çox (e-mail marketing, SEO, SMO, SMM) kimi şirkətin rəqəmsal marketinq fəaliyyətini daha sistemli hala gətirməkdə fayda var.

Saytın statistikasını aparmaqla, sayt ziyarətçilər barəsindədə məlumatlar əldə etmək olar. Saytın və səhifələrin daimi olaraq təkmilləşdirilmələri, onlayn satışların artışlarına ciddi təsir edən amillərdəndir. Bu bölmə şirkətin digər fəaliyyət kanallarına nəzər saldıqda həm xərc və həm də daha geniş kütləyə xitab edə bilmək üçün ən güclü marketinq alətidir.

YEKUN OLARAQ

Necə deyərlər qələmə aldığım bu bloq postumdakı bəndlər kimlərisə qane edə bilər, kimləri isə qane etməyə bilər. Ancaq bir məsələni özümüz üçün dəqiqləşdirməliyik. Necə deyərlər, nəyisə xəyal etməkdənsə, bizneslər üçün doğru qərarlar verərək, böhrandan qalib çıxmaq lazımdır.

Unutmayaq ki, böhran biznesdə daha dərin düşünənlər üçün bir şansdır. Ancaq çox təəssüf ki, Azərbaycanda zaman hələki böhranın xeyrinə işləyir . Elə isə böhrana adaptasiya olaraq, məhsul və ya markalar üçün ən doğru olan strateji qərarları verin.

Unutmayın ki, iqtisadi böhrandan güclülər yox, daha çox mövcud böhrana uyğunlaşaraq ətrafda baş verənlərə daha tez və anında reaksiya verə bilənlər çıxacaqlar.

(99 dəfə baxılıb)