Marketinq büdcəsi ayıraq yoxsa ayrılaq?

0
189

Böhranlı dönəmlərdə marketinq büddcəsinin ayrılıb-ayrılmaması demək olar ki, bir çox şirkətlərin gündəmində olan məsələlərdəndir. İkinci devolvasiyadan sonra isə hesab edirəm ki, şirkətlərimiz üçün bu məsələ son dərəcə önəmli bir şəkil almışdır. Belə ki, ikinci devolvasiya (valyutamızın ucuzlaşması) barəsində nəyin ki, ehtimalları olan, hətta belə halların risklərin idarə edilməsi və böhrandan minimum risklə çıxmaq barəsində planları olmayan şirkətlər üçün isə bu məsələ daha təhlükəlidir. Təhlükəlidir ona görə ki, böhran bazardan zəifləri çıxardacaqdır. Buna gücü yetməyəcək şirkətlərimiz isə çoxdur. Büdcə ayıranlar isə ya şirkətin, ya da ki, brendin reputasiyasının idarə edilməsinə yönəlik illik hərəkət planları üzərində çalışacaqlar və sanmıram ki, hər il olduğu kimi necə gəldi və nəyə gəldi büdcə ayrılacaq.

Bir sözlə bu həna, o hənadan deyil. Böhranlı dönəmlərdə hörmətli marketer həmkarlarımızın da hünər göstərmək vaxtları gəlib çatıb, qarşıdan 2016-cı il gəlir. Kimiləri üçün yeni il, kimiləri üçün yeni təqvim ili, kimiləri üçün hədəflərin və məqsədlərin qoyulduğu il, kimiləri üçünsə Şaxta babanın hədiyyə dolu kisələrlə qapılarının ağzını kəsdirməsi və s. Ancaq çox təəssüf ki, marketinq həmkarlarımın qapılarının ağzını kəsdirən, hədiyyə paylayan Şaxta Baba yox, Böhran babadır. Böhranlı dönəmlərdə ayrılan marketinq büdcələri maksimum effektiv istiqamətlərdə xərclənməlidir. Əks halda şirkət ciddi zərərlər görəcək. Büdcədən əsasən hədəf kütlənin loyallığının artırılması, brendin reputasiyasın idarə edilməsinə yönəlik istiqamətlərdə xərclənməsində faydalılıq daha çoxdur, nəyinki fərqli və bazara buraxılmış məhsulların vitrinlərə çıxardılmasına, yenidən yerlərin alınmasına xərclənə. Böhranın ən maraqlı tərəflərindən və cəhətlərindən biri də budur ki, bazarda böhranlar baş verdiyi zaman müştərilər adətən, böhrandan əvvəl ən çox hansı məhsulları istehlak etdikləri, etibar etdikləri, güvəndikləri məhsullara və ya yararlandıqları xidmətlərə geri dönürlər. Alternativləri isə adətən çox nadir hallarda axtarırlar. Ancaq qısa olaraq geriyə, keçmişə baxmaqda da bir fayda var. 2015 – ci ilin əvvəlindən başlayan iqtisadi böhran və özü ilə gətirdiyi iqtisadi tənəzüllər, milli valyutamızın bir il ərzində 2 dəfə devolvasiyası, 2016 – cı ilin bizə nəsə yaxşı bir şey vəd verəcəyinə şübhə edirəm. Bir sözlə iqtisadi böhran hər keçən gün həm dünyada və həm də ölkəmizdə dərinləşməkdə davam edir. Bu bizə son dərəcə qorxulu siqnaldır. Nəzər alsaq ki, bazarda və xüsuilə də qida sektorunda fəaliyyət göstərən əksər yerli şirkətlərin böhranlı dönəmlərlə bağlı planlarının olmaması, ölkəmizdəki iqtisadi böhranın dərinləşməsinə nəzərə çarpacaq dərəcədə təsirləri hiss edilir.

2016 – cı ildə gözlənilənlər:

•İqtisadi böhranın dərinləşməsi gözlənilir
• Online marketinqin digər marketinq sahələri üzərində üstünlüyü ələ alacağı gözlənilir.
• Faydalılıq, dəbdəbəni qabaqlayacaq
• Dəbdəbə ilə geyinənlər outletlərə üz tutacaqlar
• İnsanlarımız ciddi şəkildə qənaət keçəcəklər
• Şəhərdəki ticarət mərkəzlərindən alış-veriş edənlərin əksəriyyətinin istiqaməti yenə Binə-Sədərək Ticarət mərkəzlərinə yönələcəklər və s.

İstehlakçıların çox maraqlı bir davranış qaydaları vardır. Bunu çoxları qəbul etməsələrdə, aparılan araşdırmalar bunu sübut edir. Belə ki, böhrandan əvvəlki dönəmlərdə insanların gəlirləri olduğuna görə, onların bir çox lüzumsuz şeylərə pul xərclədikləri müşahidə olunur. Qısacası gəlirlərin çox olduğu dönəmlərdə istehalkçıların eksperimentlərinin sayı çox olur. Ancaq böhranlı dönəmlərdə isə belə olmur, onlar böhrandan əvvəl ən çox müaricət etdikləri, brendlərə qayıdırlar. Hansılara ki, etibar edib, güvənirlər. Ona görə ki, böhran elə bir mühit formalaşdırır ki, insanlar xərcləri daha faydalı, daha qənaətli məhsul və ya xidmətlərə yönəldirlər.

İkinci devolvasiyadan sonra bir sıra müşahidələrim olub. Bunlardan bir neçəsini diqqətinizə çatıdırıram. Yanacaq doldurmada – premium markalı benzindən, 92 nişanlı benzin yanacaq növünə keçənlərin sayında artışlar müşahidə olunmaqdadır. Səbəb, premiumun çox baha olması. Dönər istehlakında azalma, perajki və qutab məhsullarının istehlakında artışlar müşahidə edilir. Çay evlərində əvvəllər qalyan dəstgahı daha çox istehlak olunurdusa, hazırda durum bildiyimiz klassik çay istehlakının xeyrinə dəyişməkdədir, böhran “biznes – lanç” təklif edən restoranlara da təsirini hiss etdirməyə başlamış durumdadır. Bu da onu isbatlayır ki, insanlar artıq eksperimentlərdən çox qənaətetmə rejiminə keçmişdir. Böhranlı dönəmlərdə marketinq fəaliyyətləri üçün ən çox qiymət və keyfiyyətin bir birilərini tamamlaması məsələsi gündəmdə olacaq məsələlərdəndir. Belə ki, marketinq büdcəsi az olan və ya az büdcə ayıran şirkətlər böhranlı zamanlarda hədəf kütlələri əldə saxlaya bilmək üçün daha rentabelli yollara əl atmaq məcburiyyətindədir. Bir sözlə həm müştəri narazı qalmasın, həm də özünün gəliri azalmasın.

Şirkətlər böhrandan əvvəl fikir və önəm vermədikləri az gəlirli bazarlara da girişəcəklər. Belə ki, bir neçə belə dar çərçivəli bazarlar tapa bilsələr, bu ümumilikdə böyük bir bazarı formalaşdıra bilər. Əsas olan belə bazarları zamanında aşkarlayıb, həmin bazarları ələ almaqdır. Sonda bir fikir – Böhranın gəlişi ilə marketinq strategiyalarında da dəyişikliklərin baş verməsi qaçılmazdır. Belə ki, böhran klassik marketinq erasını da bitirmək üzrədir. Ona görə ki, klassik marketinq metodları artıq heç bir effket vermir. Məhz elə buna görə də klassik marketinqin öz yerini “marketing positioning”ə ötürəcəyi gözlənilir. Bu barədə isə növbəti məqalədə.

(104 dəfə baxılıb)

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here