4P marketinq konsepsiyası əsasında formalaşmış, 4E marketinq modeli nədir?

0
189

Müxtəlif dövrlərdə və müxtəlif tarixlərdə, bir çox porseslərin, hadisələrin zamanla şahidi oluruq və olmaqda da davam edirik. Marketinq modelləri də eyni ilə belədir. Belə ki, marketinqlə ilk tanışlığımız onun formalaşdığı eralardan başlayır və 60 – cı illərə qədər də davam edir. 20-ci əsrin 60-cı illərindən 90-cı illərə qədər 4P marketinq konsepsiyası, 90-cı illərdən 4C marketinq konsepsiyası, artmaqda olan P-lər və s. bütün bu proseslər və mərhələlər təbii ki, ümumilikdə  marketinqin inkişafına səbəb olmuşdur. Çox uzatmdan keçək məqaləmizə. Məni tanıyan dostlar bilirlər ki, mən özüm marketinq modelləri içərisində 4P marketinq konsespiyasının hər zaman ən uyğun və ən ideal bir model olduğunu vurğulayıram. Səbəb? Ona görə ki, bu günə qədər formalaşmış bütün marketinq modellərinin kökündə məhz bu modelin prinsipləri durur. “P”-in artımı da, “C” də, “A” da hamısı bu model prinsipləri əsasında formalaşmışdır. Məhz elə bun görə də zamanla bloqumda, başqa marketinq modelləri barəsində məqalələr paylaşmağa çalışıram ki, bloq izləyiciləri və digər maraqlı tərəflər məlumatlı olsunlar. Bu dəfə də 4P marketinq konsepsiyası üzərində qurulmuş 4E konsepti barəsində fikirlərimi paylaşacam.

Bunlar:

EXPERIENCE (Təcrübə)

EVERYPLACE (Həryer)

EXCHANGE (Mübadilə) 

EVANGELİSM (Evangelizim)

Başlayaq…

EXPERIENCE (Təcrübə)

Klassik marketinq bizə ilkin mərhələdə, hədəf kütlə üçün uyğun məhsulu (product) təklif etməyi və zamanla da məhsulu təkmilləşdirmə metodlarını öyrədir və bu zamanla təkrarlanır. Beləliklə də 4P marketinq modelindən zamanla fərqli modellər törədi və törəməkdə də davam edir. Əslində belə törəmələr heç də 4P marketinq kospetinə qarşı deyil, əksinə bu konspet üzərində yaranan modellər, biz marketinq mütəxəsislərini hədəf kütlələrimizə daha yaxın olmağa sövq edir. Belə modellərdən biri də 4E marketinq konseptidir. Belə ki, 4P modelində birinci “P” (Product) gəlirsə, 4E modelində birinci “E” (EXPERIENCE) təcrübə gəlir.

Experience (Təcrübə) dedikdə nələr nəzərdə tutulur? – İzah edirəm. Ancaq əvvəlcə özümüzə suallarla başlayaq. Müştərilərinizin sizin kateqoriyaya aid olduğunu necə müəyyən etmisiniz? Siz onların harada və nə zaman alış etdiklərini bilirsiniz mi? Onlar alış-verişlərini bitirdikdən sonra nələrin baş verdiyini necə bilirsiniz?

Mütəxəsislərin qənaətlərinə görə marketinq mütəxəsisləri öz müştərilərin alış – veriş zamanı olan vərdiş və davranışları barəsində olan təcrübələri haqqında dolğun məlumatlı olmalıdırlar. Əgər bunu etməsələr, marketinq cəhdləri boşa çıxacaqdır. Əgər marketer öz hədəf kütləsinin təcrübəsinə bələddirsə, hazırlanan marketinq planlar, reklam aksiyaları, tanıtım aksiyaları və s. daha effektiv olacaqdır.

Misal: Götürək dönərçiləri. Özümüz dönəri, bəyəndiyimiz yerlərdən almağa can atırıq. Bir neçə dəfə bu hal təkrarlandığı halda, artıq dönərçi bizim neçə pors və hansı çörək növündən olanı istədiyimizi, içinə nələrin vurlmalı olduğunu bilirlər. Bu artıq o deməkdir ki, biz onunla öz alış vərdişlərimizi, təcrübəmizi paylaşmışıq. Ona görə də o bizim nə istədiyimizi? Və necə istədiyimizi çox gözəl bilir. Sifarişimizi təkrarlamağa ehtiyac da qalmır. Bu artıq təcrübədir. Satıcı, alıcının vərdişlərini tam dəqiqliklə bilir. Ona görə ki, onunla birlikdə təcrübə yaşayıb..

EVERYPLACE – (Hər yer)

4P modelində satış nöqtələrini, adətən marketinq mütəxəsisləri özləri müəyyən edərək, məhsulun yerini təyin edirlər. “4E” marketinq modelində isə yerləri istehlakçılar özləri müəyyənləşdirirlər. Elə buna görə də biz marketinq mütəxəsisləri, müştərilərin əldə edilməsi istiqamətlərində, onların özləri üçün müəyyən etmiş olduqları marşrutları dəqiqləşdirməliyik. Ancaq belə olan halda öz məhsul və markalarımızı düzgün hədəfə çatdıra bilərik. Everyplace – yanaşması marketinq mütəxəsisinə nə verir? “4E” konsepsiyasının ikinci “E”si marketerə, öz brendi ilə istehlakçılarını hər yerdə görüşə bilmək imkanını əldə edir ki, bu da hədəf kütləni istənilən yerdə, yəni HƏR YERDƏ (everyplace) tuta bilmək fürsətini verir.

Misal: Yəqin ki, Binə ticarət mərkəzində olmusunuz. Cərgələr arası gəzən kəmər satanları, qutab, xaçapuri satanları xatırlayın. Onlar bazarın hər yerindədilər. Bu satıcılar müştərilərin marşrutları ilə hərəkət edir və öz satışlarını da elə o cərgələrdə həyata keçirdə bilmə imkanlarını təmin edir. Loru dildə “every place”in açıqlaması belədir.

 EXCHANGE (Mübadilə)

Qiymət – bu məsələ bir çoxlarımızı prosesin əvvəlindən sonuna kimi ciddi mənada narahat edən və düşündürən tərəflərdəndir. Biz marketerlər – xərcləri azalatma yolları, rəqabətə dayanıqlı qiymətlərin təyini və s. tərəflərə daha çox fokslanırıq.

Oskar Uayld deyir: “Qiyməti təyin edənlər hər şeyin qiymətini bilirlər. Dəyərlər barəsində isə heç nə bilmirlər”.

Bu günün marketinqi bizlərdən daha çox məhsulun qiymətini yox, onun istehlakçılara verəcək dəyərlərini bilməyi tələb edir. Ona görə ki, sahələrimizdən asılı olaraq istehslkaçılar onlara təklif etdiyimiz məhsullarla özlərinə faydalı olanlardan yararlanaraq, kimisi sağlığını, kimisi aclığını və s. ödəməyə çalışır. Baxın buradan artıq şirkət və istehlakçılar arsında dəyərlərin mübadiləsi prosesi başlayır. Elə buna görə də istehlakçı (consumer marketing) marketinq strategiyası da aktuallaşmış olur.

Exchange (Mübadilə) – qısa olaraq bizdən tələb olunan odur ki, müştərinin diqqətini çəkərək mübadilələrin baş tuta bilməsində ilk addımı, marketer atmalıdır. Mübadilələr bir tərəfdən də bizim müştərilərə vermiş olduğumuz dəyərləri üzə çıxardacaqdır. Müştərilərimiz hər zaman bizim üçün dəyərli olduqlarını hiss etməlidirlər. Ancaq belə olan halda onlar, özləri üçün dəyərli olanı bizlərlə mübadilə etməyə hazır olacaqlar.

EVANGELİSM (Evangelizim)

İstehlakçılara yanaşmada yeni və effektiv yanaşma metodu. Bəs niyə Evangelizim? Bu yanaşmanı bu qədər güclü edən nədir? Baxın burada hansı dini cərəyan təbliğ edilmir. Sadəcə bəzən önəmsəmədiklərimiz məhz burada diqqət çəkir.Belə ki, əksəriyyətimiz brend fəlsəfəsi, brendin missiyası kimi tərəflərlə tanışıq. Baxın bu hissə çox önəmli və diqqətimizi son dərəcə daha dərindən bu istiqamətə yönəltməliyik. Yəni yaradacağımız və yaratmaqda olduğunuz brendin fəlsəfəsi istehelkçılarda o qədər dərin izlər buraxmalıdır ki, onlar brend və onun təəssüratları barəsində ətrafındakılarla öz hisslərini bölüşsünlər. Məhz belə məqamda bizim köməyimizə başqa bir marketinq aləti yetişir. Bu WOMM (Wordofmouth marketing) marketinqdir.

Misal 1: Bu gün əksər xanımlar Koko Şaneli (Coco Chanel) çox sevir və ona qarşı bir rəğbətləri var. Sizcə əksəriyyətinin də görmədiyi və səsini belə eşitmədiyi birinə qarşı belə bir rəğbəti necə bəsləmək olar? Ancaq Şanel buna nail ola bildi və bu belə də davam edəcək. Bilirsiniz niyə? Ona görə ki, Şanel öz brendini yaratmağa başladığı zamanlardan bəri istehlakçılarla brend arasında elə bir fəlsəfi izlər buraxdı ki, dünya qadınlarının əksəriyyəti ona qarşı olan heyranlıqlarını hələ də gizlədə bilmirlər. Koko Şanel deyirdi: Biz xanımlara kosmetika satmırıq, biz onlara gözəllik satırıq. Brend fəlsəfəsinin dərinliyini, möhtəşəmliyini və böyüklüyünü bu cümlələrdən anlamaq elə də çətin deyil. Baxın bu, evangelizimdir.

Misal 2: Coca Cola şirkətinin Ramazan ayında ailələri öz reklamları ilə təşviq edərək, bir masa ətrafına toplaması və həmin anların keyfini ailə üzvləri ilə birlikdə keçirtməyi təbliğ etməsi də evangelizimdir.

Əslində 4E modeli haqqında bir neçə konsepsiya var. Onlar barəsində də növbəti məqalələrdə sizinlə paylaşımlar edəcəm.

Sizin marketinq bələdçiniz…

(413 dəfə baxılıb)

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here